عبد المحمد آيتى

134

تحرير تاريخ وصاف ( فارسى )

شمس الدوله سپرد و اگر نه شاهزادگان غازان و كيخاتو در خراسان و روم بودند حكومت آن دو طرف را هم به يكى از نزديكان نادان خود مىداد . سعد الدوله در ابتداى كار به حكام نواحى نوشت كه عدل و انصاف را پيشه سازند و براى جلب قلوب مردم به كارهاى خير رغبتى تمام نمود . و حكم كرد كه بايد دعاوى در محاكم شرع و بر وفق قوانين شرع فيصله يابد و حكام شرع در استرداد حقوق مظلومان كوشش فراوان كنند و جماعت ارتاقان كه به ارباب حضرت تعلق داشته باشند رعايا را به واسطهء علوفات و الاغات تعرض نرسانند و به حمايت امراء بلاد متوسل نشوند . [ 238 ] به ايلخان عرضه داشت كه فرستادن رسولان براى گرفتن مال سبب تباه شدن مال فراوان است چه اينان در طلب وجوه خزانه رعيت را آزار مىكنند و علوفه و الاغ مىستانند . بهتر آن است كه شحنگان و ملوك ، خود به اين كار پردازند و در موسم خود بىآنكه بر رعايا سنگين آيد و يا براى آنان رنجى پديد آورد مال بگيرند و با اشخاص مطمئن و امين روان سازند . ايلخان اين رأى را كه از روى كياست و نيز متضمن مال‌اندوزى و رعيت‌پرورى بود پسنديد و فرمان نوشت و به همهء ولايات فرستاد و اين امر سبب رفاه بيشتر اهالى گرديد . در عهد او وضع مبّرات و ادرارات و صدقات بهبود يافت و كسانى كه به ناحق متصرف آن‌ها مىشدند دور گشتند . گروه كثيرى از شاعران عرب و عجم به ستايش او پرداختند . فرمود تا همه مدايح او جمع كنند . در مدت دو سال كتابى شد و نسخهء آن امروز در بغداد موجود است و سخنان در ستايش او بيشتر از آن است كه من قلمم را به ذكر آن‌ها آلوده سازم . حكومت او موجب تفوق يهوديان شد و ايشان بر اسلاميان استهزاء و اهانت آغاز كردند . از جمله يكى از فضلاى بغداد گويد : يهود هذا الزمان قد بلغوا * مرتبة لا ينالها الفلك الملك فيهم و المال عندهم * و منهم المستشار و الملك يا معشر الناس قد نصحت لكم * تهوّد و اقد تهوّد الفلك فانتظروا صيحة العذاب لهم * فعن قليل تراهم هلكوا ايلخان به كلى خود را در اختيار سعد الدوله گذاشت و هرچه مىگفت مىپذيرفت در مدت دو سال خلل‌هاى چند ساله را تدارك كرد . و هزار تومان ( يعنى ده هزار هزار دينار ) زر در خزانه آماده ساخت . ايلخان چنان به او خو گرفت كه لحظه‌اى طاقت دورى او را نداشت . [ 239 ] گويند روزى با ارغون خان نرد مىباخت و پاى خود دراز كرده بود طوغان